نقش اینترنت در روابط بین نسلی
حدود 75 سال پیش، جز رادیو و گرامافون و کمی دیرتر تلویزیون، وسیله ارتباط جمعی دیگری وجود نداشت و گستره اطلاع رسانی به حیطه اخبار محلی و گاهی ملی محدود می شد.
اما طی 25 سال اخیر و پس از پیروزی انقلاب به صورت تصاعدی شاهد ارتقای وسایل اطلاع رسانی بودیم، به طوری که امروز به صورت نرم افزاری و سخت افزاری تحولات محیر العقولی در این زمینه صورت می گیرد.
این روز ها رشد رسانه های نوین در کشور آنچنان چشمگیر است که نسل حاضر و نسل پیشین را با چالش های زیادی روبه رو کرده است.
دکتر حسین باهر، رفتار شناس می گوید: تخولات اندیشه پدر و مادر ها در حد اندازه تحولات سخت افزارو نرم افزار و صنعت اطلاع رسانی نبوده است اما نسل فعلی و نسل بعدی متناظر با این رشد تصاعدی، رشد خواهند کرد.
وی در ادامه می افزاید: نسل بعدی با لگاریتم سرعت شدید رایانه ها و رسانه ها و اینترنت از نظر سخت افزار و نرم افزار رشد می کنند اما نسل پدر و مادر ها این طور نیستند.
باهر معتقد است: نسل قبل به دلیل چسبندگی به اعتقادات و باور های نسل خود در برابر هر گونه تغییر و تحول مقاومت می کند. اما نسل جدید به دلیل رهایی از این قیدها سریع تر حرکت می کند و خود را با تحولات روز دنیا همگام می کند که در نتیجه این امر شکافی میان این دو نسل ایجاد می شود.
وی نتیجه این شکاف را انقطاع فرهنگی میان این دو نسل عنوان می کند و می گوید: نسل حاضر با زمان حرکت می کند اما نسل قبل با مکان جلو می رود. این رفتارشناس تصریح می کند: این فاصله را تنها مدیریت متحول می تواند پر کند، مدیریتی که علیرغم وابستگی به نسل گذشته بتواند به نسل آینده نیز رهنمودهایی بدهد که متاسفانه در ایران فاقد اینگونه مدیریت هستیم.
یک استاد ارتباطات نیز می گوید: اگر سنت را به معنی ساده اش، یافته ها و آموزه های دیرینه و کهن فرهنگی، سیاسی و اقتصادی یک جامعه فرض کنیم، در این صورت دستاوردهای شناختی، تجربی و تحلیلی در بستر تاریخ، عادات و رفتارهای ثابت تکرار شونده از اشکال و جلوه های فکری و رفتاری به حساب می آِند که از سنن نشات گرفته اند.
دکتر اسماعیل ادامه می دهد: سنت ها از دو وجه کیفیت و نحوه سازگاری با محیط طبیعی و اجتماعی به دو دسته عمده سنت ها و عادات پویا و سنت ها و عادات ایستا و یا کم انعطاف تقسیم می شوند.
وی خاطر نشان می کند: سنت ها ره آورد تکامل و بعضا انحراف های بشر هستند و در فرایند های اجتماعی شدن ( نهاد سازی در جامعه و درنی شدن باورها و رفتارها در افراد) نقش بسیار موثری دارند.
قدیمی ادامه می دهد: سنت ها در شکل گیری هنجارها به عنوان قالب های رفتاری و ساختار نظام ارزشی که فرهنگ و منش های فردی و گروهی و اجتماعی را به وجود می آورند، تاثیر انکار ناپذیر دارند.
وی از دیگر خصلت های مهم دیگر سنت ها را انتقال پذیری آن از نسل گذشته به نسل آینده ذکر می کند و می افزاید: عقاید، آداب و رسوم ملی و مذهبی، منش های اخلاقی، نحوه شناخت و تفسیر جهان، همگی ریشه در سنت دارند. به گفته قدیمی، سنت و عادات اجتماعی با میل به ثبات گرای، مقدس بودن، عواطف و احساسات ملی و ملی و مذهبی سروکار دارد و به شدت از سوی نهادهای دیرپای اجتماعی مثل مذهب، آموزش و انضباط اجتماعی حمایت می شود.
وی تاکید می کند: اگر سنت امکان نقد و معیار سنجی و اصلاح داشته باشد، هیچ فناوری و تهاجمی آن را تهدید نمی کند و اگر آن گونه که گاندی یاد می کرد در معرض وزش نسیم سایر عقاید و باورها قرار گیرد، آسیب ناپذیر خواهد شد، اما اگر به شیوه سنتی مقاومت گرایی جزمی را برگزینند، در معرض تهدید خواهند بود.
این استاد ارتباطات می گوید: سنت ها و عادات رفتاری و فکری اساسا در قلمرو فرهنگ شکل می گیرد و ساز و کار حیات و تحول آنها در حوزه های عاطفی واحساسی به منصه ظهور می رسد.
وی معتقد است: ورود تلویزیون های ماهواره ای و اینترنت که ابزارهایی بیشتر فرهنگی و تبلیغی محسوب می شوند، برای سنت ها و عادات دیرپای اجتماعی، چالش به شمار می روند.
قدیمی اضافه می کند: ظهور این فناوری ها، تجدید ساختار فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و مهندسی مجدد تفکر و رفتار اجتماعی را طلب می کند، در عین حال که سنت ها و عادات تهدید می شوند، فرصت دارند که خود را باز تعریف و بازسازی کنند.
وی خاطر نشان می کند: تلویزیون های ماهواره ای و اینترنت از طریق معرفی سبک ها و الگوهای فکری و مادی و رفتاری متفاوت و یا مغایر با آنچه در جوامع سنتی وجود دارد، زمینه های دگرگونی فکری و رفتاری را به ویژه در میان جوانان فراهم می کند.
این استاد دانشگاه ادامه می دهد: مرزهای جغرافیایی و ایدئولوژیک که زمانی سپر سنت ها به حساب می آمدند با ورود اینترنت و تلویزیون های ماهواره ای فرو ریخته اند و بنابراین در دسترس بودن امکان دگرگون شدن را افزایش داده است و دیگر ساز و کار منع و تنبیه، کارآیی گذشته را نخواهد داشت.
وی با اشاره به اینکه سنت ها برای ماندن نیازمند بهبود، کارآمدی و اثر بخشی هستند، می افزاید: اکنون عصر مقاوت گرایی سنت گرایان با شیوه های سنتی به سر آمده و مبارزه طلبی نو گرایان و فرانوگرایان به اتکای قابلیت های فناوری های نوین و کاستی های نظام سنتی، بسیار جدی است.
به گفته قدیمی، اینترنت این قابلیت را دارد که به عنوان یک بازار، انواع و اقسام کالاهای فکری، مادی و مصرفی را معرفی کند و این امکان نیز وجود دارد که الگوهای نوینی از تفکر و رفتار، سبک زندگی، مصرف و ارتباطات در معرض شناخت، ارزیابی و انتخاب مخاطبان کنشگر قرار گیرد.
وی، کاربران اینترنت را متفاوت با مخاطبان سایر رسانه ها به ویژه رادیو و تلویزیون می داند و می افزاید: کاربران اینترنت می توانند ارتباطی دو سویه و تعاملی با یکدیگر داشته باشند و در یک فرایند کنشگرانه به ارتباط بپردازند چون بازخوردشان سربع تر و شفاف تر از سایر رسانه ها است.
قدیمی تصریح می کند: دلیلی وجود ندارد که به یک ابزار و فناوری و وسیله ارتباطی، نسبت ارزش گذاری و کنشگری بدهیم و مدعی شویم که موجب گسست میان نسل ها می شود زیرا نقش و کنشگری ویژه افراد، انسان ها و گردانندگان اینترنت است که البته اختیار تام ندارند و مجبورند بیش از سایر رسانه ها تابع درخواست مشتری باشند.
وی می افزاید: اینترنت با قابلیت بالا در اطلاع رسانی به نوگرایان فرصت داده تا ارزش ها و هنجارها و سنت های کم انعطاف و نقادی نشده و چکش کاری نشده و اساسا تحمیلی را به چالش بکشند.
به گفته این استاد ارتباطات، در اینترنت سنت ها زیر سوال می روند و بنابراین روحیه پاسخگویی و مسئولیت پذیری می خواهد تا اگر سنتی ماندگار است و شایسته گفتمان عقلانی، نقد و اصلاح شود.
وی اضافه می کند: در اینترنت اگر سنتی انسانی- الهی، شایسته ماندگاری، نقادی شده، عقلانی، دارای کارکرد اجتماعی و کارآمد و سود مند باشد، خواهد ماند و اینترنت از قدرت جادویی برخوردار نیست که این نوع سنت ها را از میان بردارد.
قدیمی، مسوولیت گسست بین نسل ها ناشی از ورود اینترنت را بر عهده کسانی می داند که نمی توانند به سوالات نسل پویا و آگاه جدید پاسخ دهند.
وی معتقد است: طبیعت زندگی اجتماعی این است که همواره بین نسل گذشته و نسل نو گسست و تفاوت وجود داشته باشد زیرا در غیر این صورت تکامل اجتماعی معنی پیدا نمی کند و جامعه دچار سکوت و واپس ماندگی می شود.
قدیمی تاکید می کند: شکاف و گسست نباید بیش از حد و اندازه و غیر قابل کنترل شود چرا که به یک بحران و تهدید امنیتی تبدیل می شود و جامعه را دچار انقلاب و دگرگونی ناگهانی و خسارت بار می کند.
وی ادامه می دهد: تفاوت عقیده و نوعی دگر اندیشی مثبت و سازنده و نوگرایی و توسعه فکری و مادی را می توان برکات اجتماعی تلقی کرد و هر نظامی به آن نیاز دارد.
قدیمی، به خطر افتادن تمامیت فکری و فرهنگی، تهدیدهای ارضی و امنیتی و تضعیف اقتدار و حاکمیت ملی، فراهم شدن زمینه های تجاوز گری و سوء استفاده نیروهای فرامرزی، تعارضات اجتماعی و به هدر رفتن انرژی ها و سرمایه های ملی، رکود اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی و استمرار واپس ماندگی را مشکلات ناشی از گسست غیر طبیعی ذکر کرد.
وی می گوید: در فرایند تکامل فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی، نوعی آشفتگی و آنومی رخ داد و وضعیتی پدید آمد که برخی آن را آشوب اجتماعی دانستند و خواهان نظمی نوین شدند که بدون انکار تغییرات، آن را مدیریت کند.
به گفته این استاد دانشگاه، ظهور فناوری های نوین پس از جنگ جهانی دوم به نقطه اوج خود رسید و از دهه 80 میلادی به بعد شاهد همه گیر شدن کاربرد اینترنت بود که آثار و تبعات بسیاری در قلمروهای فرهنگ، سیاست، اقتصاد، شغل و جغرافیا داشت که همچنان شاهد آن هستیم.
وی، تجدید ساختار اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، مهندسی مجدد امور اجتماعی، باز تعریف کار، روابط و مناسبات اجتماعی و روابط بین المللی را از آثار نسل جدید فناوری ها می داند.
قدیمی خاطر نشان می کند: چیزی که اندیشمندان اجتماعی و ارتباطات از آن به عنوان عصر اطلاعات، فراصنعتی، پست مدرن و در نهایت جامعه اطلاعاتی یاد می کنند، در حقیقت محصول نوآوری های فناورانه است. وی، اینترنت را محک و اعتبار خوبی برای اعتبار و درجه مقبولیت سنت ها عنوان می کند که در بازار رقابت مشتری خود را حفظ می کند.
این استاد دانشگاه ارایه الگوی خاصی برای جهانی شدن نسل جوان را امری دشوار توصیف می کند و می گوید: اراده های نیرومندی در جهان به وجود آمده اند که مصمم به شکل دهی دهکده جهانی هستند تا در آن منافع شرکت ها و دولت های نیرومند توسعه و تحکیم یابد.
وی ادامه می دهد: در بسیاری اوقات این پدیده ناخوشایند است اما در مقابل آن ایستادن، عقلانی و شدنی نیست.
به گفته وی، این پدیده حداقل این سود را داشته که ما را از دست سنت گرایان بی رحمی که هر نوع خود خواهی را سرکوب می کردند، نجات دهد و بهترین الگو برای نسل جدید، برخورد فعال و گزینش گرانه در برابر تحولات جدید است.
قدیمی با اشاره به اینکه نباید سنت ها را بر اساس پویایی گرایی اجتماعی حاکم بر دنیای امروز نفی نمی کنیم، می افزاید: بسیاری از سنت های ما ارزش ماندن دارند اما باید بی استثنا نقد شوند و فرایند پالایش سنت ها باید هوشمندانه، دقیق و هایی بخش باشد.
